Nieuwjaarstoespraak Commissaris van de Koning: Jaap Smit

Gepubliceerd op 7 januari 2021


Nieuwjaarstoespraak Zuid-Holland januari 2021

Beste Zuid-Hollanders, partners en relaties van de provincie, vrienden, het is toch weer het scherm waar wij naar zitten te kijken. We zijn er nog niet en dat betekent dat onze jaarlijkse en druk bezochte nieuwjaarsreceptie niet kan plaatsvinden en ik u niet zoals elk jaar kan toespreken, in de ogen kijken en letterlijk tegen het lijf kan lopen om elkaar te begroeten.

Dat spijt mij, dus toch nog even via dit scherm. Ik zal het kort houden, hoewel u dat in mijn jaarlijkse toespraak niet van mij gewend bent….. het is het moment om een aantal gedachten met u te delen en vooruit te kijken naar dit net begonnen nieuwe jaar.

De verleiding is groot om het op dit moment weer uitgebreid te gaan hebben over Corona die ons het afgelopen jaar enorm in de greep heeft gehouden en hopelijk nu met de laatste stuiptrekkingen bezig is voordat het virus zich gewonnen geeft en de ontwikkelde vaccins hun werk kunnen doen en wij daar met voldoende vertrouwen onze arm beschikbaar voor stellen…… Als we ervan af willen, dan betekent dat letterlijk de mouwen opstropen en daarmee bescherming voor jezelf en je omgeving bevorderen!

Vorig jaar was mijn motto: ”als het goed gaat met ons, dan gaat het ook goed met mij”, niet wetend hoe belangrijk dat juist in het afgelopen jaar zou zijn. We zijn er met onze neus op gedrukt dat juist in de bestrijding van het coronavirus die gezamenlijke verantwoordelijkheid van levensbelang is.

Waar wij onze individuele vrijheid en de volksallergie tegen dwingende maatregelen die ons in die vrijheid beperken hoog in het vaandel hebben staan, is dit een jaar geweest van aanpassen, inschikken en je dingen laten gezeggen, omdat deze gezondheidscrisis dat van ons vraagt. Het is even geen mooi weer, het stormt en giert en de enige manier om daarin als samenleving overeind te blijven is je solidair met elkaar verklaren, en letterlijk en figuurlijk even de kaken op elkaar te houden, te luisteren naar hen die verstand van zaken hebben en namens ons allen de verantwoordelijkheid hebben om dit land door die storm te loodsen. Dat dat even stevig slikken is geweest, is ook duidelijk geworden en dat dat hevig pijn doet bij een aantal ondernemers is volledig te begrijpen en roept ons dan ook op om te zorgen dat ook zij die solidariteit kunnen ervaren. Hoewel ik de ruimte die geboden wordt aan de vele self made virologen en andere influencers of praatjesmakers die avond aan avond op het scherm voorbij kwamen, waardeer, heb ik net als velen regelmatig mijn toevlucht gezocht bij Netflix of een blokkie om. Mondkapje op, mondkapje af………

Het is niet alleen deze coronacrisis die een aantal zaken in onze samenleving blootlegt. We staan voor enorme uitdagingen die de komende jaren veel van ons allemaal zullen vragen. Het woord crisis wordt veelvuldig gebruikt. De klimaatcrisis, de stikstofcrisis, de migratiecrisis, de woningbouwcrisis en niet in de laatste plaats de crisis in de relatie tussen de burger en de overheid zoals die duidelijk werd in wat wij noemen de toeslagenaffaire.

Nadenkend cirkelen er twee woorden door mijn hoofd die iets tegenstrijdigs hebben. Het zijn de woorden ‘restaureren en innoveren’. Willen wij met elkaar als natie, als samenleving, de toekomst met vertrouwen in kunnen gaan, dan gaat het wat mij betreft om deze twee begrippen.

Restauratie lijkt een hang naar het verleden te zijn en innovatie, vernieuwing, in de weg te staan. Maar beiden zijn nodig. Bij het woord restauratie voel ik niet een verlangen naar vroegere tijden, maar wel de noodzaak om op zoek te gaan naar de kernwaarden in onze samenleving. Wat betekent democratie, wat betekent individuele vrijheid en verantwoordelijkheid voor elkaar, wat betekent ‘bevoegd gezag’, wat is de relatie tussen burger en overheid, wat betekent solidariteit? En zo kunt u vast ook zelf een aantal fundamentele vragen stellen.

Wat betekent het wanneer in het grootste en machtigste democratische land uitslagen van verkiezingen in twijfel worden getrokken, - deze week werd daar weer een hoofdstuk aan toegevoegd…..-, de vrije pers voortdurend ter discussie wordt gesteld en mensen wordt verteld dat er een kluwen van samenzweringen bestaat om ‘het volk eronder te houden’? Wat betekent het wanneer democratie een rekensom inhoudt van de meeste stemmen gelden en de rest kan stikken? Wat betekent het wanneer in een democratische samenleving de ander wordt weggezet als partijkartel of wappie en het gesprek gemeden wordt? Wat betekent het wanneer de burger zich slachtoffer voelt van een starre overheid die hem of haar vanuit een fundamenteel wantrouwen benadert? Wat betekent het dat public management de burger degradeert tot een klant of object en het besef verdwijnt dat de overheid van ons allemaal is en er is om ònze belangen te dienen en niet andersom? Wat betekent het dat efficiency en pragmatisme in het overheidsoptreden belangrijker zijn dan de menselijke maat en de betrokkenheid bij haar burgers? Maar ook, wat betekent het dat ik de overheid met een fundamenteel wantrouwen bekijk en elk gezag dat boven mij is gesteld niet wil accepteren?

Deze tijd vraagt om een fundamentele herbezinning op de relatie tussen ons als burgers onderling en de relatie tussen overheid en de burger.

Wanneer wij onze democratische rechtstaat overeind willen houden, dan vraagt dat niet in de eerste plaats om efficiency, maar om het bewustzijn van een buitengewoon belangrijke verhouding die van beide kanten inzet vraagt. Van mij als bestuurder het besef dat ik namens de samenleving een verantwoordelijkheid draag en van mij als burger dat ik respect heb voor hen die die verantwoordelijkheid dragen.

Restauratie van verhoudingen en kernwaarden van onze samenleving, het is wat geboden is juist in een verandering van tijdperk waar die waarden voorkómen dat wij verdwalen in de onzekerheid van dit moment. En ik herhaal het nog maar een keer: deze tijd vraagt om een sterke en vitale overheid waarbij de vraag naar de omvang minder relevant is dan naar haar kracht, vitaliteit en haar basisfunctie als schild voor de zwakkere en stimulans voor de sterke! Het idee dat iedereen zelfredzaam is en voor zichzelf kan opkomen, lijkt mij zo langzamerhand achterhaald!

Innovatie, vernieuwing, de wereld gonst ervan. Dat brengt nieuwe kansen, maar voor velen ook veel onzekerheid. Wat betekent dat voor mijn baan, kan ik het tempo bijhouden, zit iemand straks nog op mij te wachten? Of, houden we nog een beetje balans tussen economische vooruitgang en welzijn, komt de natuur ook nog een beetje aan haar trekken? Vele vragen in deze tijd die vragen om aandacht, weerwoord en leiding.

Zuid-Holland is een complexe en belangrijke provincie waarin de uitdagingen van deze tijd als in geen andere provincie gevoeld worden. Te gemakkelijk wordt ervan uitgegaan dat het bij ons wel goed zit en gaat en dat aandacht van het rijk en parlement voor onze provincie minder noodzakelijk lijkt. Natuurlijk, het is van belang om ook buiten de randstedelijke provincies te investeren, maar we moeten niet vergeten dat hier bijna een kwart van ons bruto nationaal product wordt verdiend en daar profiteert de hele samenleving van. Daarnaast is het zo dat een derde van de grote opgave om CO2 uitstoot te verminderen hier in deze provincie gerealiseerd moet worden. Of denk aan de enorme opgave op het gebied van woningbouw waarvan een kwart gerealiseerd moet worden in Zuid-Holland. Denk eens aan de enorme opgave die daarmee gepaard gaat op het aanleggen en onderhouden van een goede infrastructuur om de bereikbaarheid in stand te houden. Het is daarom dat wij in deze provincie de koppen bij elkaar hebben gestoken en met een brede vertegenwoordiging van overheid, bedrijfsleven en kennisinstellingen een indrukwekkende groeiagenda hebben opgesteld waarmee wij aanspraak maken op een substantieel deel van het groeifonds dat onlangs is ingesteld. Innovatie staat daarbij centraal, nieuwe verdienmodellen, nieuwe banen, nieuwe technieken, nieuwe verhoudingen. Er liggen kansen te over in deze provincie. Centra van technische innovaties op gebied van life science, quantum techniek, waterstof ontwikkelingen, biosciense, space enz. het is er allemaal in deze provincie.

Ik ben blij dat wij juist in Zuid-Holland de krachten bundelen als grote steden en provincie, als bedrijven en kennisinstellingen. Dat is niet zoals het was in deze provincie, maar zoals het wel moet zijn en gelukkig ook nu het geval is. De kunst zal zijn in de komende tijd om die verbondenheid vast te houden en met een gezamenlijke ambitie en overtuigingskracht de regering ervan te overtuigen dat investeren in Zuid-Holland ook investeren in Nederland is. Daar hebben we ook de inzet van Zuid-Hollandse volksvertegenwoordigers voor nodig. Dat geldt voor onze statenleden, maar zeker ook voor Tweede Kamer leden. Met de verkiezingen in aantocht zullen wij onze aandacht met elkaar richten op ‘onze volksvertegenwoordigers’ die straks in het nieuwe parlement zullen zitten. Want, om mijn motto van vorig jaar te parafraseren: ‘als het goed gaat met Zuid-Holland, dan gaat het goed met ons land’.

Restauratie en innovatie. Willen we de nieuwe toekomst aankunnen die vol staat van veranderingen en razendsnelle ontwikkelingen, dan hebben we een stevig fundament nodig waarop wij elkaar kunnen vinden en aanspreken. Dat is waarom die beide begrippen ‘restauratie en innovatie’ van groot belang zijn.

Ik wens u allen een goed 2021 en laten we er met elkaar iets moois van maken!