Zuid-Holland conferentie over waarden in tijden van transitie

Gepubliceerd op 8 maart 2019



“Zo er 1 waarheid is, dan is die groter dan ons eigen gelijk.” Dat zei Jaap Smit, commissaris van de Koning in Zuid-Holland, bij de aftrap van de vierde Zuid-Holland conferentie op 7 maart 2019. In Museum Prinsenhof te Delft kwamen bestuurders, ondernemers en vertegenwoordigers van maatschappelijke organisaties bij elkaar om te praten over ‘waarden in tijden van transitie.’ Over dit thema interviewde dagvoorzitter Nadia Moussaid de commissaris en andere sprekers. De conferentie was verdeeld in 3 blokken: internationaal, arbeidsmarkt en democratie.

Over het waarom van de conferentie zei Jaap Smit dat het belangrijk is met elkaar na te denken over welke fundamentele waarden in de samenleving van nu en de toekomst overeind moeten worden gehouden. “Het is de vraag of waarden ook ‘in transitie zijn’,” voegde hij daaraan toe.

Internationale waarden

Minister Sigrid Kaag van Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking vergeleek de Europese waardengemeenschap met een tuin, waarin altijd werk is te doen. Zij constateerde dat er ‘van binnenuit’ sprake is van ondermijning. “Het verworvene van Europa staat onder druk. Feiten zijn tegenwoordig heel impopulair, maar wel belangrijk.”

Voor minister Kaag is het onderdeel van haar werk de Europese waarden, zoals mensenrechten, vrouwenrechten, non-discriminatie, tolerantie en respect uit te dragen, maar daarbij wel rekening te houden met de context van andere landen en culturen. “Ik probeer mij altijd te verplaatsen in het land waar ik naartoe ga. Dat wij in Nederland zijn geboren en opgegroeid is een enorm voorrecht dat je met je meedraagt. Maar je kunt niet steeds zeggen hoe goed Nederland is. Uitgaan van gelijkwaardigheid is belangrijk.”

Kort geleden liet minister Kaag in Rotterdam een Chinese container open maken, waarin voor Noord-Korea bestemde Russische wodka verstopt bleek. Toen zij het besluit nam de container te laten openen, wist zij dat echter niet helemaal zeker. Met als risico handelspartners tegen het hoofd te stoten. “Als internationale gemeenschap hebben wij sancties opgelegd en het gaat dan wel om je geloofwaardigheid. Het is een afweging, maar in zo’n geval is je waardenpakket belangrijker dan banen.” Op de vraag uit de zaal of Nederland en Europa niet beter voor de Chinese aanpak van internationale samenwerking kunnen kiezen, antwoordde zij: “China suggereert dat economie belangrijker is dan sociale en politieke rechten. Daar komen veel landen mee in de problemen. Wij moeten als Europa niet onze waarden op zij zetten, maar wel meer geld en tijd in samenwerking steken. Wij zijn te langzaam en te karig geweest.”

Waarden en arbeidsmarkt

Het gesprek over de veranderende arbeidsmarkt ging tussen Marjolein ten Hoonte, directeur Arbeidsmarkt van Randstad en Semih Eski, voorzitter van vakbond CNV Jongeren. We leven in tijden van technologisering, robotisering en problemen bij de aansluiting van arbeidsmarkt en onderwijs. Voor veel mensen is er geen vast contract meer weggelegd. Onzekerheid over werk en inkomen neemt toe. “Het is de uitdaging nieuwe vormen van zekerheid, die passen in de moderne arbeidsmarkt, te ontwerpen. Mensen moeten in hun eigen welvaart en welzijn kunnen voorzien. Nu is het goed geregeld voor de mensen met vast werk, maar dat zou open moeten staan voor iedereen”, aldus Ten Hoonte. Volgens haar gaat het daarbij om werken aan vitaliteit, zodat mensen beter aan het werk kunnen blijven. Of, als ze hun baan kwijt zijn, weer kunnen worden geholpen opnieuw werk te vinden. “Flexwerk is ooit bedacht als ‘handig’, maar dat moeten we nu transformeren naar ‘belangrijk’. Cruciaal is dat wij daarbij oog hebben voor elkaar en samen bouwen aan een nieuwe arbeidsmarkt. Het is te veel ‘ik’ en ‘mijn BV’ geworden. Mensen vallen van de kar.”

Semih Eski maakte een duidelijk onderscheid tussen flexibilisering en flexibiliteit. “Flexibilisering is hoe je de arbeidsmarkt inricht en flexibiliteit is dat je autonomie hebt in je werk. Hoe wij hiermee omgaan hebben we zelf in de hand.” Volgens Eski kunnen hervormingen de arbeidsmarkt beter maken, maar het Hollandse polderoverleg op dat punt stelt hem teleur. “Daar is nog geen goed antwoord gevonden. De vraag is hoe wij onzekerheid op de arbeidsmarkt gaan beprijzen. Laten we flex zo duur maken dat het in de buurt komt van vast werk. Als je kijkt naar de pensioenen, dan lijkt het wel 1890, toen waren er ook weinig mensen die aan opbouw daarvan toekwamen.” Eski pleitte voor meer collectiviteit, extra aandacht voor inclusiviteit en meer investeringen in scholing en ontwikkeling van werkenden. “Je hebt kapitaal, geld dus, en menselijk kapitaal, dat moeten we niet vergeten.”

Waarden en democratie

Jaap Smit en Lotte Schipper, voorzitter van het CDJA (jongerenclub van het CDA), bogen zich over de staat van onze democratie en rechtsstaat. Volgens Schipper is het bij jongeren droevig gesteld met de kennis daarvan. “Toen ik na 6 jaar van de middelbare school kwam kende ik een woordje Frans, maar wist geen namen van ministers te noemen. Dat moet beter. We moeten als samenleving investeren in onderwijs en ook in politieke partijen en politici. Tweede Kamerleden hebben een ‘halve’ medewerker, logisch dat ze te weinig tijd hebben het land in te gaan. Ook is het belangrijk dat er meer jongeren de politiek ingaan. Tegen de mensen hier in de zaal zeg ik: neem die jongeren mee, word mentor.” Over het Nederlands democratisch bestel was Schipper positief. Zij stelde geen enkele behoefte te hebben aan ‘de gekozen burgemeester’. Volgens haar ‘helpen dit soort ideeën niet’. Schipper wil koesteren ‘wat we hebben’. “Daar ben ik best tevreden over. Het vertrouwen in de democratie is groter dan het vertrouwen in politici. Dat is een aandachtspunt. Helaas vertellen steeds meer politici niet meer het eerlijke verhaal.” Een toehoorder uit de zaal stelde richting Schipper dat zij in Rotterdam-Zuid, waar ze werkt met jongeren ‘die van de kar zijn gevallen’, nooit iemand van de politiek had gezien. Schipper beloofde haar een afspraak te maken.

Jaap Smit zat als het gaat om de democratie op dezelfde lijn als Schipper. Hij noemde de gekozen burgemeester een ‘modegril’. “Er zijn in onze democratie stabilisatoren nodig. Dat zijn de Koning, de commissarissen en de burgemeesters. Laat dat nou zo.” Volgens Smit leeft een democratie van de verschillen tussen mensen, die bereid zijn tot compromissen te komen. “Ik geloof er niet in dat je voortdurend je oren moeten laten hangen naar wat je op straat hoort. Het is andersom: dit is waar je voor staat en daar ga je mee de straat op. Simpele oplossingen lijken alleen maar aantrekkelijk, maar zijn het niet. Wat ik zorgelijk vind is dat veel mensen vanaf de zijlijn, gratuite, staan te mopperen. Democratie is geen gezelschapsspel dat even wat leuke nieuwe spelregels nodig heeft.” Smit pleitte ervoor als samenleving meer te investeren in een betrouwbare overheid, ‘waar je van op aan kunt’, de vrije pers en de rechtspraak. “Daar is soms kaalslag op gepleegd. Het is een kwestie van niet verder uitkleden, maar op de benen houden.”


Fotoalbum Zuid-Holland conferentie

Volg @zuid_holland op Twitter