De Romeinse Limes: Werelderfgoed




De Limes is de grens van het oude Romeinse Rijk. Vanwege de grote archeologische betekenis is de Limes voorgedragen om benoemd te worden tot UNESCO Werelderfgoed. Met plaatsing op de UNESCO Werelderfgoed lijst wordt de Limes erkend als gebied met cultuurhistorische waarden die uniek zijn in de wereld.

Het Nederlandse deel van de Limes is onderdeel van het grootste archeologische monument van Europa, lopend van Noord-Engeland tot de monding van de Donau in Roemenië. Delen van de Limes in Duitsland, Engeland en Schotland zijn al Werelderfgoed.

Bescherming van de Limes

De Limes bestond uit een militaire zone langs de toenmalige loop van de Rijn. Belangrijk voor de UNESCO nominatie is dat de archeologische vindplaatsen die samen de Limes hebben gevormd, voor lange tijd beschermd worden. Het gaat daarbij om restanten van de Romeinse weg en om de forten, wachttorens, Romeinse kampdorpen en grafvelden die langs de weg gelegen waren. In Nederland liggen deze vrijwel allemaal onder de grond en soms, zoals in Katwijk, ook onder water. De Limes is zo bijzonder dat we deze voor de volgende generaties willen behouden.
Het Rijk en de provincies Zuid-Holland, Utrecht en Gelderland en gemeenten werken samen om ervoor te zorgen dat deze archeologische vindplaatsen worden beschermd. Daarbij wordt aangesloten bij bestaande regels voor planologie en bescherming van archeologische vindplaatsen en monumenten.

Ook bewoners, vrijwilligersorganisaties, archeologen en universiteiten zijn nodig om de Limes te beschermen. We kunnen dit tenslotte niet alleen, maar alleen met steun en actieve bijdragen van derden. Werelderfgoed is van ons namelijk van ons allemaal om te  beschermen, te behouden en te beleven. Met de Erfgoedlijn Limes worden actieve bijdragen door derden ondersteund door de provincie.

Vragen en antwoorden over Romeinse Vogelschaal van Rijnsburg

In het Rijksmuseum van Oudheden (RMO) is een unieke archeologische topvondst onthuld. Het betreft een vogelschaal uit de laat-Romeinse tijd, die vermoedelijk rond het jaar 330 begraven is. De schaal werd in 2016 gevonden tijdens werkzaamheden ten behoeve van de herontwikkeling van het glastuinbouwgebied in de gemeente Rijnsburg. Bekijk de veelgestelde vragen.

1. Vinden op die locatie nog opgravingen plaats?

Er zullen daar in de nabije toekomst nog meer opgravingen plaats gaan vinden. Het is nog niet bekend wanneer dat precies zal zijn.

2. In welke staat is de schaal gevonden?

De schaal was ten tijde van het vinden in meer dan 100 stukken en brokken uiteengevallen.

3. Wie heeft de schaal gerestaureerd?

Restauratiebedrijf Restaura heeft op verzoek van de  Greenport Ontwikkelingsmaatschappij (GOM) de schaal gerestaureerd. De GOM heeft de betaling van de restauratie voor haar rekening genomen.

4. Waarom is de schaal zo belangrijk?

De vondst van de schaal is van nationaal en internationaal belang. Opeens is nu duidelijk dat de kuststrook na het wegtrekken van de Romeinse cohorten rond 300 na Chr. niet onbewoond geraakt is. Er waren daarvoor ook al aanwijzingen bij het archeologisch onderzoek in Valkenburg dat het fort daar opnieuw in gebruik genomen is rond 330 na Chr. De afgelopen jaren zijn ook opvallend veel 4e-eeuwse munten gevonden in Leiden. Met name in en rond het Fort Matilo. Alles bij elkaar wijst dat er op dat de Limes bij de oude Rijnmonding wellicht nooit helemaal “compleet” uit gebruik geraakt is. Integendeel! De Limes werd langzaam overgenomen door nieuw aangekomen bevolkingsgroepen en hun leiders. Met de schaal van Rijnsburg en zijn inhoud hebben we nu voor het eerst een idee waar die nieuwkomers misschien vandaan gekomen zijn: het spoor leidt naar Noord-Duitsland.

De ontdekking van een crematiegraf uit de Laat-Romeinse tijd is in Zuid-Holland sowieso erg bijzonder. Het aantal begravingen uit deze periode is namelijk op één hand te tellen. Wat deze crematie echt uniek maakte, was dat de verbrande botresten en de bijgaven zijn bijgezet in een fraai versierde bronzen schaal. Niet zoals gewoonlijk in een urn van aardewerk. De wand wordt aan een kant van de schaal tot een hoogte van 17 cm bekroond door de naturalistisch weergegeven kop, nek en schouders van een roofvogel, vermoedelijk een arend. De meest opvallende bijgave in de schaal bestond uit een tweetal kammen van hertengewei.

5. Hoe komt de schaal terecht in het Rijksmuseum van Oudheden?

De schaal is eigendom van de provincie Zuid-Holland. In het Provinciaal Archeologisch Depot voor bodemvondsten bewaart en beheert de provincie Zuid-Holland haar archeologische vondsten. Het depot leent deze vondsten en documentatie uit aan musea en andere culturele instellingen. Dat kan zijn voor wetenschappelijk onderzoek maar ook voor activiteiten die erop gericht zijn een breed publiek kennis te laten maken met archeologie. De provincie Zuid-Holland geeft de schaal in bruikleen aan het Rijksmuseum van Oudheden in Leiden voor de vaste tentoonstelling ‘Nederland en de Romeinse tijd’. Een breed publiek kan zo kennismaken met deze bijzondere vondst.

6. Tot wanneer staat de schaal daar?

De schaal wordt permanent opgenomen in de nieuwe vaste opstelling 'Nederland in de Romeinse tijd'.

7. Zijn er nog meer Zuid-Hollandse Romeinse vondsten te zien in deze tentoonstelling?

Vanuit het provinciaal Archeologisch Depot voor Bodemvondsten zijn onder meer de navolgende objecten in bruikleen gegeven:
1. ijzeren pilum (korte werpspeer) (Alblasserdam – Rijksweg 15)
2. Bouwmateriaal w.o. baksteen (Naaldwijk – Zuidweg Holland College)
3. Zegeldoosje (Voorburg – Forum Hadriani)
Dit is slechts een greep uit een groot aantal uitgeleende objecten, In totaal gaat het om 30 objecten.

8. Wat is de Limes?

De Romeinse Limes is de grens van het Romeinse Rijk. Het Latijnse woord ‘limes’ betekende oorspronkelijk ‘grenspad’. Later werd het woord synoniem met ‘grens’. Deze grens loopt dwars door Nederland. De Limes Is dan ook het grootste archeologische monument van ons land!

9. Nederlandse Limes Samenwerking (NLS) en de rol van de provincie Zuid-Holland

De Limes bestond uit een militaire zone langs de toenmalige loop van de Rijn. De Limes staat op de nominatie om in 2021 toegevoegd te worden aan de UNESCO werelderfgoedlijst. Belangrijk voor de UNESCO nominatie is dat de archeologische vindplaatsen die samen de Limes hebben gevormd, voor lange tijd beschermd worden. Het gaat daarbij om restanten van de Romeinse weg en om de forten, wachttorens, dorpen en grafvelden die langs de weg gelegen waren. In Nederland liggen deze vrijwel allemaal onder de grond en soms, zoals in Katwijk, ook onder water. De historie van Limes is zo bijzonder dat we dit voor de volgende generaties willen behouden.

Het Rijk en de provincies Zuid-Holland, Utrecht en Gelderland en gemeenten werken samen om ervoor te zorgen dat deze archeologische vindplaatsen worden beschermd. Daarbij wordt aangesloten bij bestaande regels voor planologie en bescherming van archeologische vindplaatsen en monumenten.

Ook bewoners, vrijwilligersorganisaties, archeologen en universiteiten zijn nodig om de Limes te beschermen. We kunnen dit tenslotte niet alleen, maar juist met steun en actieve bijdragen van derden. Werelderfgoed is van ons allemaal. Daarom willen wij het beschermen, behouden en beleefbaar maken. Met de Erfgoedlijn Limes, die ondersteund wordt door de provincie Zuid-Holland, wordt daaraan een actieve bijdrage geleverd.


romeinse_weg

Figuur 1 Rijnlandroute