De geschiedenis van het Ontstaan van Holland




Duizend jaar geleden werden de eerste stappen gezet naar de vorming van het hedendaagse Holland.

Van moeras tot mogendheid

In de tijd van graaf Dirk III (982-1039) bestonden de hedendaagse provincies Zuid- en Noord-Holland grotendeels uit moeras. Ontoegankelijk, onbewoonbaar en niet rendabel. Dit begon te veranderen onder Dirk III. Dirk III startte met het ontginnen van land en het heffen van tol bij zijn sterkte. Onvrede van de benadeelde bisschop en kooplieden zorgden er voor dat de Duitse keizer Hendrik II zijn rijksleger in 1018 stuurde om Dirk III te stoppen. Dit leger maakte echter geen kans en werd bij Vlaardingen listig verslagen door Dirk III en zijn troepen. Dirk III veranderde met deze overwinning van een plaatselijke opstandeling tot een geduchte rivaal op internationaal niveau. Deze gebeurtenis wordt daarom ook wel gezien als het begin van een onafhankelijk graafschap.

Ontwikkeling van Holland

Ook het nageslacht van Dirk III hield deze vooraanstaande positie vast binnen het graafschap, wat in 1101 voor het eerst werd aangeduid als het graafschap Holland – afstamming van Holtland, oftewel Houtland. De ontginning werd doorgezet, ondanks geduchte tegenstand van de bisschop en meerdere vooraanstaande families. Dit had grote gevolgen. Tienduizend boeren groeven vele duizenden kilometers aan sloten, waardoor honderdduizenden hectaren moeras werden drooggelegd en veranderde in landbouwgrond. De landbouw, de visserij op de rivieren en op zee, de goede verbindingen over water en de pioniersmentaliteit van de bevolking, zorgde voor een ongekende dynamiek. Het aantal inwoners steeg snel, waardoor gehuchten veranderden in dorpen, en dorpen veranderden in steden. Daarbij zorgde de expansiedrift van de graven voor een toename aan land waarover ze regeerden. Dit werd eveneens gestimuleerd door hun gevoerde huwelijkspolitiek met vooraanstaande partners uit naburige belangrijke geslachten, graafschappen, hertogdommen en zelfs koninkrijken. Het terugkerende verzet tegen de Duitse keizer (waaronder Dirk IV en Dirk V) zorgde er eveneens voor dat de graven een belangrijke rol bleven vervullen op het internationale toneel.

Climax

Dat het graafschap belangrijker werd, komt tot uitspatting tijdens de regeerperiode van graaf Willem II (1227-1256) en de regeerperiode van zijn zoon Floris V (1254-1296). Graaf Willem II speelde een belangrijke rol in de internationale politiek, waarbij zijn huwelijk met Elizabeth van Brunswijk een belangrijke rol speelde. Hij werd zelfs tot rooms-koning gekozen van het Heilige Roomse Rijk in 1247, dat de helft van het huidige Europa besloeg. Hij overleed echter voordat hij officieel gekroond kon worden. Een tragisch voorval geschiedde tijdens zijn veldtocht om de West-Friezen te onderwerpen, hij zakte door het ijs en werd vermoord voordat zijn troepen hem konden bereiken. Zijn zoon, Floris V, werd geen rooms-koning, maar richtte zich op het graafschap Holland. Dat Floris V een belangrijke positie behield, blijkt uit zijn prestaties. Hij zorgde dat het grafelijk hof in ’s-Graven Hage werd voltooid – na eerdere pogingen van zijn vader en grootvader - het tegenwoordige Binnenhof. Ook trad hij op als patroon van kunstenaars, waaronder Jacob van Maerlandt. Zijn kinderen huwelijkte hij uit aan de kinderen van de koning van Engeland. Hij werd echter in 1296 door enkele edelen gedood in Muiderberg, in de buurt van het door hem gebouwde Muiderslot. Zijn zoon Jan overleed al op zijn vijftiende (kinderloos), nadat hij de macht van het graafschap had overgedragen aan zijn raadsman Jan van Avesnes (zoon van de zus van Willem II). De macht over Holland kwam hierdoor in een andere lijn van de familie.

Ontbrekende delen

Het blijkt wel dat de graven van Holland rusteloze mannen waren op zoek naar macht en modernisering. Ze zorgden daarbij voor politieke samenhang en stimuleerden de rol van de nieuwe steden. Zonder deze zware inspanningen, van zowel de graven als de bevolking, zou er geen Gouden Eeuw zijn geweest, zou er geen Hollandse kaas of tulpen hebben bestaan en was er geen welvarende handelsnatie ontstaan.

Ondanks alles wat we wél weten, mist er nog veel informatie uit deze tijd. Hoe zat het met de geestelijkheid? Was er al sprake van grenzen in die tijd? Welke gevolgen hadden de ontginning? Ga zo maar door. Met het project ‘Ontstaan van Holland’ willen we deze ontbrekende stukjes aanvullen, om het verhaal compleet te maken. Geïnteresseerd in dit onderwerp? Doe mee!

Bronvermelding:

  • E.H. de Boer & E.H.P. Cordfunke, Graven van Holland. Middeleeuwse vorsten in woord en beeld (880-1580).