De burgemeester en hoe word je dat?




Een vraagstuk dat bestuurlijk Nederland en de vaderlandse politiek al tijden bezighoudt. Afgelopen week sprak de Tweede Kamer over het voorstel de wijze van benoeming van de burgemeester (en de CdK (Commissaris van de Koning)) uit de Grondwet te halen. (Een eventuele andere benoemingswijze zou in dat geval bij ‘gewone wet’ zijn te regelen.) Sommigen lezen in deze kwestie de opmaat naar de gekozen burgemeester.

Het is nog maar de vraag of dat laatste ook daadwerkelijk gerealiseerd zal gaan worden gezien de verschillende opvattingen die er binnen de Eerste en Tweede Kamer bestaan. In het debat van afgelopen week werd het antwoord op die vraag categorisch omzeild en wilde men zich uitsluitend beperken tot de grondwetswijziging.

Zo langzamerhand is deze discussie iconisch geworden en past zij bij de veronderstelling dat directe zeggenschap van de burger leidt tot betere burgemeesters en een groter vertrouwen in politiek en bestuur. Ik betwijfel dat ten zeerste.

Allereerst constateer ik dat de burgemeester nog steeds gezien wordt als een betrouwbare en goede gezagsdrager en dat tevredenheid onder de burgers over het functioneren van onze burgemeesters over het algemeen groot is. Kom daar maar eens om in deze tijd!

In de tweede plaats dient de benoemingswijze van de burgemeester onderdeel te zijn van een veel bredere oriëntatie op de inrichting van ons openbaar bestuur. Maken we van de burgemeester een politicus, - en dat wordt hij bij rechtstreekse of getrapte verkiezingen -, dan ligt het conflict met wethouders en raad op de loer. Hij heeft dan immers ook een (rechtstreeks) mandaat van de kiezer, zoals wethouders en raadsleden die ook hebben. Waar ligt dan de politieke macht?

Ten derde valt mij op dat mensen over het algemeen slecht op de hoogte zijn van de procedure die nu geldt en daar allerlei beelden bij hebben die niet kloppen en er van alles wordt geroepen dat geen recht doet aan de staande praktijk. Opvallend is dat vrijwel in alle gevallen vertrouwenscommissies bij afsluiting van de procedure om te komen tot een kroonbenoemde burgemeester tevreden zijn over het gevolgde proces bestaande uit een verantwoorde mix van zorgvuldigheid, kwaliteitsbewaking en democratische besluitvorming die in de meeste gevallen leidt tot een goede keuze en gedragen door de gemeenteraad zelf.

In een samenleving waarin veel in beweging is en vrijwel alles politiek gemaakt wordt, is de burgemeester een stabiliserende factor die boven de partijen staat en waar nodig ‘rust in de tent kan brengen en houden’!

Binnenkort heb ik ze allemaal weer bij elkaar tijdens onze jaarlijkse burgemeestersontmoeting. Uitstekende mensen die hun verantwoordelijkheid zeer serieus nemen, die hart voor de samenleving hebben, die zich ‘niet gek laten maken door de waan van de dag’, die zich inzetten voor hun inwoners, waken over hun stad of gemeente en integriteit hoog in het vaandel hebben staan. Zorgvuldig geselecteerd door CdK (Commissaris van de Koning) (als hoeder van integer en betrouwbaar openbaar bestuur), de vertrouwenscommissie, voorgedragen door de raad, en bekrachtigd door de Kroon. Wat is daar mis mee en waarom zouden wij daaraan gaan zitten sleutelen? Laten we er in elk geval heel goed over nadenken voor we gaan sleutelen!

Jaap Smit