Passie




Kent u dat ook? Films die je regelmatig opnieuw bekijkt, boeken die je nog een keer leest, schilderijen die je regelmatig bekijkt en muziek die nooit verveelt? Momenten waarop je geraakt wordt en een belangrijke snaar gaat trillen. lk heb dat bijvoorbeeld bij de film ‘lntouchable’, over die verlamde man en die opmerkelijke verzorger die hem ‘terugbrengt’ in het gewone leven dat de moeite waard is. Onconventioneel, maar zeer doeltreffend.

Of de film ‘A Beautiful Mind’ over de Nobelprijswinnaar John Forbes Nash die zijn ziekte schizofrenie de baas is mede dankzij de onvoorwaardelijke steun van zijn vrouw en dat indrukwekkende moment in die bibliotheek waar alle aanwezigen hun respect betonen door het overhandigen van hun vulpen, een oude traditie aan die universiteit.

lk kwam op deze gedachte bij het luisteren naar een uitvoering van de Matthäus Passion in de Sint-Catharijne kerk in Brielle. Elk jaar vindt in deze (lijdens)tijd, de 40 dagen voor Pasen, in het hele land een aantal uitvoeringen plaats van dit muzikale meesterstuk. De bekendste uitvoeringen, op Goede Vrijdag, zijn in de Grote Kerk in Naarden, de Pieterskerk in Leiden en dit jaar voor het eerst in de Nieuwe Kerk in Delft. Bij die laatste uitvoering zal ik dit jaar ook aanwezig zijn.

De Matthäus Passion is een monumentaal muziekstuk gecomponeerd door Johann Sebastian Bach. Tegenwoordig moet je zeggen ‘een iconisch muziekstuk’, maar ik ben niet zo van dat ongebreidelde en modieuze gebruik van het woord icoon. We hebben het in deze tijd al over ’iconische projecten’ als we praten over dingen of objecten die er nog niet zijn. Een icoon is in het klassieke gebruik echter iets dat al heel lang bestaat en haast de status van heilig heeft verworven.

Maar goed, de Matthäus Passion. leder jaar zitten de kerken en andere zalen bij de uitvoering van dit muzikale monument weer vol. Het kabinet gaat, politici en bestuurders zitten er, vele muziekliefhebbers zijn aanwezig, van wie sommigen met de partituur op schoot, om geen noot te missen. Je hoort er te zijn als je er een beetje bij wilt horen... “Zeg, jij gaat toch ook?”

Een gezongen verhaal met prachtige melodieën die we kennen, maar wat doen we met het verhaal? Nemen we dat op de koop toe? “Ach, dat verhaal, ja dat ken ik niet zo. Komt uit de Bijbel, dus dat is achterhaald..., maar de muziek vind ik prachtig...” Ieder jaar weer zeg ik tegen een aantal mensen: “Niet alleen goed naar de muziek luisteren, hè, ook het verhaal meelezen!” Vergeet dan even de vraag of je er nog ‘in gelooft‘, maar lees het als deel van de wereldliteratuur. Het komt immers uit het nog steeds meest verkochte boek ter wereld!

En als je dan dat verhaal leest, dan herken je hedendaagse patronen! Een man met een verhaal over inclusiviteit en daarmee ingaat tegen de heersende wind. Leiders en heersers die er geen weg mee weten en hun handen in onschuld wassen en het oordeel aan ‘het volk’ laten. De vox populi die de schandpaal opricht, zoals dat in onze dagen zo vaak gebeurt via onze moderne social media.

Het verhaal loopt slecht af, maar de muzikale finale van het stuk is prachtig. Het is zo'n ‘film’ of verhaal dat ik elk jaar weer hoor en lees alsof het de eerste keer is. Het raakt een snaar die mij bepaalt bij de vraag naar recht en onrecht, de vraag naar hoe wij in onze tijd reageren en, waar nodig, leiding geven. lk ben kennelijk niet de enige bij wie dat zo werkt. lk raad een ieder aan het verhaal mee te lezen bij de muziek. Die twee passen namelijk naadloos bij elkaar.

En oh ja, mocht dit verhaal en deze muziek ‘u te zwaar op de maag liggen’, dan is er nog de jaarlijkse uitvoering van The Passion. lnmiddels ook, en terecht, een waar fenomeen dat vele mensen op de been brengt en datzelfde verhaal op een moderne manier vertolkt.

Misschien roept het wel een diep gevoeld verlangen naar rechtvaardigheid bij ons op en sluit het aan bij die zoektocht naar wie en wat wij zijn en de wortels van onze cultuur en identiteit waar we zo mee in de weer zijn? Enfin, ik wens u veel genoegen en inspiratie toe bij het luisteren  naar de Matthäus Passion of The Passion. lk had nooit gedacht die 2 in een adem te noemen, maar tijden veranderen.

Jaap Smit