Vrijheid




Op 4 en 5 mei staan wij opnieuw stil bij de woorden bevrijding en vrijheid. Waardevolle momenten die ons bepalen bij zowel de kwetsbaarheid als het enorme voorrecht van vrijheid. Daar zijn we ons niet alle dagen goed van bewust. Vrijheid lijkt haast een vanzelfsprekendheid  en in mijn eigen leven heb ik niet anders gekend dan te leven in vrijheid.

Ik zal nooit die avond vergeten dat ik mijn grootvader, - ik was toen student -, vroeg naar zijn ervaringen in Duitsland waar hij als jonge vader naar toe was gestuurd als dwangarbeider na tijdens een razzia te zijn opgepakt. Hij wilde er nooit over spreken, maar ik dwong hem die avond zijn verhaal te vertellen. Een zwarte bladzijde in zijn leven, maar goddank had hij het overleefd. Voor een mens die niet anders kent dan vrijheid is het onvoorstelbaar om van de straat te worden geplukt en afgevoerd te worden…

Op 21 april was ik in Middelburg bij de uitreiking van de Four Freedoms Award van de Roosevelt Stichting. Een indrukwekkende bijeenkomst waar vijf awards werden uitgereikt. De eerste voor  Freedom of Speech aan een Syrische journalist die gevangen had gezeten en was gemarteld omwille van het vrije woord dat niet mocht klinken. De tweede award voor Freedom of Religion was voor drie geestelijk leiders uit Centraal Afrika. Een bisschop, een imam en een dominee die de handen ineen hadden geslagen om zo te tonen dat religie niet scheidt, maar verbindt. De derde voor Freedom of Want (nood) award voor een gynaecoloog uit Congo die het opneemt tegen seksueel misbruik en vele vrouwen, die zijn verkracht, heeft geholpen. De vierde voor Freedom of Fear  was voor een directeur van Human Rights Watch, de organisatie die wereldwijd aandacht vraagt en strijdt voor mensenrechten. Tenslotte was er de ‘overall’ international Four Freedoms Award die werd uitgereikt aan Bondskanselier Angela Merkel voor het door haar getoonde moreel leiderschap in het moeilijke  vraagstuk rond vluchtelingen.

Moedige mensen die op verschillende plekken in de wereld hun nek uitsteken voor vrijheid en rechtvaardigheid. Mensen die de kwetsbaarheid van vrijheid al of niet aan den lijve hebben ervaren en letterlijk of figuurlijk ‘vechten voor de vrijheid’.

Vrijheid mag geen vanzelfsprekendheid zijn in onze gedachten! Op het moment dat wij haar ‘voor lief nemen’, is zij in gevaar. Vrijheid vraagt onderhoud en neemt geen genoegen met ‘de lieve vrede’. Er hebben mensen in ons land voor gevochten en het leven voor gelaten! Vrijheid is ook niet hetzelfde als ‘onbeperkte ruimte’ om te zeggen en te doen wat je zelf wilt zonder rekening te houden met de ander. Ook vrijheid kent grenzen en dat zijn niet in de eerste plaats juridische grenzen, maar morele grenzen. “Ja, je mag alles zeggen in dit land, maar de vraag is of je alles wel moet willen zeggen…”

Dat laatste wordt bepaald door een morele grens die je in de eerste plaats voor jezelf trekt. Er is niet een eenduidige morele grens die geldt als een wet. Die grenzen vinden we in een open en eerlijk gesprek, waarin wij elkaar de nieren durven te proeven.

Als we die morele grenzen ontkennen, dan wordt elke discussie over de wijze waarop wij onze vrijheden gebruiken, direct een juridisch gevecht en dus een strijd. De vrijheden die wij kennen en koesteren vragen om een sterke moraal en een gedeeld moreel kader om zo die kwetsbare vrijheden sterk te houden.

Dat is wat mij betreft de boodschap rond 4 en 5 mei. Sta op 4 mei stil bij ‘de prijs van vrijheid’ en vier haar uitbundig op 5 mei en vraag jezelf af: Hoe geef ik de vrijheid door….?

Jaap Smit, commissaris van de Koning

Mei 2016