De provincie streeft naar een gezonde balans tussen populaties inheemse ganzensoorten enerzijds en een acceptabel niveau van schade en risico’s anderzijds. Dat betekent dat er op korte termijn beheersmaatregelen nodig zijn om het probleem niet nog verder uit de hand te laten lopen.
Ja inspecteurs van de Omgevingsdienst Zuid-Holland Zuid controleren op de uitvoering van het faunabeheer, waaronder het ganzenbeheer. Dit doen zij in de hele provincie Zuid-Holland.
Bij de controles gaan de inspecteurs na of men zich houdt aan de Omgevingswet of de gestelde voorwaarden die gelden voor de vergunning. Als iemand zich niet aan de regels houdt, kunnen zij bestuurs- of strafrechtelijk optreden. Het beheer van de ganzenpopulatie in Zuid-Holland gebeurt op verzoek van de provincie op basis van het door de stichting Faunabeheereenheid Zuid-Holland (FBE) opgestelde faunabeheerplan en wordt ook gecoördineerd door de FBE. De in de FBE samenwerkende organisaties zijn: Federatie Particulier Grondbezit, Natuurmonumenten, Zuid-Hollands Landschap, Staatsbosbeheer, LTO Noord, de Koninklijke Nederlandse Jagersvereniging, de Nederlandse Organisatie voor Jacht en Grondbeheer, de Nederlandse Vereniging tot Bescherming van Dieren en de Vereniging Boerennatuur Zuid-Holland.
Het beheer van de ganzen wordt gecoördineerd door de stichting Faunabeheereenheid Zuid-Holland, die ook de faunabeheerplannen opstelt. De uitvoering in het veld gebeurt door wildbeheereenheden (WBE) en terrein beherende (natuur)organisaties, zoals Staatsbosbeheer, Zuid Hollands Landschap en Natuurmonumenten. De uitvoering gebeurt op basis van het faunabeheerplan voor ganzen en de regels die de provincie heeft vastgesteld.
De in de FBE samenwerkende organisaties zijn: Federatie Particulier Grondbezit, Natuurmonumenten, Zuid-Hollands Landschap, Staatsbosbeheer, LTO Noord, de Koninklijke Nederlandse Jagersvereniging, de Nederlandse Organisatie voor Jacht en Grondbeheer, de Nederlandse Vereniging tot Bescherming van Dieren en de Vereniging Boerennatuur Zuid-Holland.
Het beheer vindt plaats op basis van het door de Faunabeheereenheid Zuid-Holland opgestelde Faunabeheerplan ganzen Zuid-Holland. Op basis van dit plan kan er uitvoering worden gegeven aan de landelijke en/of provinciale vrijstelling en door vergunningen. De vergunningen en vrijstellingen worden door de provincie afgegeven.
Het cultuurlandschap van Zuid-Holland is zeer geschikt voor ganzen. De natte natuurgebieden met riet en moerassen zijn voor de ganzen zeer geschikt om in te broeden. De weides die voor de koeien en schapen zijn bestemd, die zijn ook ideaal als voedingsbron voor de ganzen. Het is niet mogelijk om deze landschapstypen geheel te veranderen om het ganzenprobleem op te lossen. Zo kan het onaantrekkelijk maken van het landschap voor ganzen bijvoorbeeld ook effect hebben op andere diersoorten of het (economisch) gebruik van het land.
Een deel van de schade wordt al vergoed. Belangrijk is dat boeren zich daarvoor wel inzetten om schade door ganzen te voorkomen. Het bestrijden van de ganzen hoort daar bij. Als we niets doen dan wordt het probleem steeds groter.
De provincie Zuid-Holland vindt het belangrijk dat er een balans is tussen aan de ene kant het welzijn van de ganzen in onze provincie en aan de andere kant dat boeren hun gewassen kunnen telen voor een gezonde bedrijfsvoering. Naast schade aan de landbouw, is er ook schade aan de natuur. Deze schade is niet direct in geld uit te drukken. Wel is een aantal voorbeelden bekend van gemaakte kosten voor herstel- en maatregelen die zijn genomen om schade door ganzen aan de natuur te voorkomen.
Canadese ganzen horen van oorsprong niet thuis in Nederland. Toch heeft deze soort zich de afgelopen jaren sterk uitgebreid. Ook in onze provincie.
Net als de andere ganzensoorten veroorzaken de Canadese ganzen schade aan landbouwgewassen en natuur en zijn zij een risico voor de veiligheid van het luchtverkeer. Om tot een betere balans te komen in Zuid-Holland ziet de provincie helaas geen andere oplossing dan de populatie Canadese ganzen te verminderen, waarbij we ruimte laten aan populaties van onze inheemse ganzensoorten die wij duurzaam in stand houden.
Hiervoor moet een evenwicht worden gevonden tussen:
- De veiligheid en volksgezondheid;
- De schade aan flora en fauna (natuurwaarden);
- De schade aan landbouwgewassen;
- Het geld dat er is voor schadevergoedingen.
Dat kan niet worden uitgesloten. Als trekganzen langer in Zuid-Holland blijven kan het gebeuren dat zij worden afgeschoten. Maar als de winter bijna voorbij is en het voorjaar begint dan is de kans steeds kleiner dat een trekkende gans wordt geschoten, omdat zij dan weg vliegen naar het noorden. Dit heeft geen negatief effect op de gunstige staat van instandhouding van deze populaties, want ook met de trekkende ganzenpopulaties gaat het erg goed. Om de trekkende ganzen zoveel mogelijk te beschermen zijn binnen de provincie Zuid-Holland een aantal Natura 2000-gebieden als rust- en foerageergebied voor deze soorten aangewezen. Daarnaast zijn er ook ganzenrustgebieden waarbinnen de ganzen in de winterperiode met rust worden gelaten.
Ganzen komen voor in allerlei delen van de wereld en kunnen goed tegen de kou. Alleen bij zeer streng winterweer kan de provincie de jacht sluiten. Er moet dan sprake zijn van langdurige sneeuwbedekking van meer dan zeven dagen. Ook moet de helft van het open water bedekt zijn met ijs. Dieren kunnen dan geen voedsel meer vinden omdat de sloten bevroren zijn.
Helaas is het aantal ganzen zo hoog dat het nodig is om het hele jaar door op ganzen te jagen. Dat gebeurt daarom ook in het broedseizoen. Vooral het schieten van koppelvormende ganzen vanaf januari en broedparen heeft een groot effect. Op die manier wordt voorkomen dat ganzen eieren leggen of dat de eieren worden uitgebroed. Er komen dan minder jonge ganzen bij. Als er minder kuikens zijn dan hoeven er op de langere termijn minder ganzen geschoten te worden. Maar het is vanzelfsprekend dat ganzen met kuikens met rust worden gelaten.
Wanneer een gans met een vliegtuig in botsing komen, kan dat ernstige gevolgen hebben voor zowel de gans als het vliegtuig. Als een gans in een van de motoren van een vliegtuig terechtkomt, veroorzaakt dat zoveel schade dat het vliegtuig meestal een noodlanding moet maken. Ganzen vliegen vaak in een groep en kunnen daardoor niet snel uitwijken.
Nee, jagers krijgen niet betaald voor het afschieten van ganzen.
Alleen jagers met een wapenvergunning mogen ganzen schieten. Hiervoor hebben zij een opleiding gevolgd en een verplicht wettelijk examen afgelegd. De politie verleent de wapenvergunning. Die is iedere keer maar één jaar geldig.
Trekganzen veroorzaken net als de standganzen schade aan landbouwgewassen en zijn ook een risico voor de veiligheid van het (lucht)verkeer.
Wat voor is de schade en overlast en welke risico’s veroorzaken ganzen, die hier het hele jaar zijn?
Ganzen die het hele jaar in Nederland leven veroorzaken flinke schade aan landbouwgewassen en aan de natuur, zoals riet. Door het verdwijnen van riet, hebben zeldzame broedvogels geen plek meer om te broeden. Ook zijn deze ganzen een risico voor het (vlieg)verkeer en gaat door de ganzen de (zwem)waterkwaliteit van plassen achteruit. Steeds vaker zorgen ganzen ook voor overlast in dorpen en steden.
Gedurende het hele jaar kan bestrijding of beheer van ganzen ter voorkoming van schaderisico’s plaatsvinden. In de winter zijn er de nodige beperkingen binnenin Natura 2000-gebieden. Deze gebieden zijn aangewezen voor trekganzen. De ganzen worden in deze gebieden met rust gelaten. Daarnaast zijn er ook nog speciale ganzenrustgebieden waar de trekganzen in de winterperiode eveneens met rust worden gelaten.
Ja, er zijn meer provincies, die miljoenen schade hebben door ganzen. Ook deze provincies zetten zich in om de populatie te beheren.
De uitbetaalde ganzenschade aan landbouwgewassen in Zuid-Holland bedraagt jaarlijks circa € 6,7 miljoen (2024). Dit gaat om de schade die wordt gemeld. De daadwerkelijke schade is naar verwachting groter, omdat niet alle agrariërs schade aan hun gewassen doorgeven. Daarnaast gaat ook de waterkwaliteit achteruit en is er schade aan natuur- en recreatieterreinen. Verder zijn ganzen een risico voor de veiligheid van het (lucht)verkeer. Ook wordt er overlast ervaren van de ganzen in het stedelijk gebied.
Er zijn verschillende manieren om het aantal ganzen te beheren. Het schudden of doorprikken van eieren, waardoor ganzeneieren niet uitkomen. Dit heet nestbewerking.
Helaas is nestbewerking niet overal mogelijk en worden veel ganzennesten niet gevonden. Ook kunnen ganzen in bepaalde gevallen verjaagd worden. Het effect van verjagen (zonder dat er sprake is van daadwerkelijk gevaar voor de ganzen) is meestal van korte duur. Ook wennen ganzen aan nieuwe (niet dodelijke) verjaagmethoden. Ook is het mogelijk om ganzen te vangen waarna de ganzen gedood worden met CO2. Dit kan alleen op plaatsen waar grote groepen ganzen ruien. Tot slot kunnen ganzen ook worden afgeschoten.