Dames en heren, beste collega’s,
Vandaag staan we stil bij een fundamenteel principe van onze samenleving. Een principe dat verankerd is in Artikel 1 van onze Grondwet, het recht op gelijke behandeling en het verbod op discriminatie. Dit artikel is niet zomaar een wetstekst. Het is de ruggengraat van onze democratische rechtstaat. Ons Nederland, ons Zuid-Holland waar we iedere dag weer mee én voor mogen werken.
In 2019 heeft Provinciale Staten motie 628 van Statenlid mevrouw Huri Sahin van GroenLinks aangenomen met een duidelijke boodschap, Artikel 1 moet zichtbaar zijn, zodat we bewust zijn van de bijzondere kernwaarden van onze samenleving. Samen zit ik nu met haar in het Cultuurfonds van Zuid-Holland. In 2024 zijn er nog schriftelijke vragen gesteld hierover door Statenlid Jeroen van Dijken van de fractie VVD over de komst van Artikel 1 op het provinciehuis.
Zoals ik in mijn installatietoespraak als commissaris vorig jaar aangaf; “De link tussen mijn werk met kantklossen is snel gemaakt, ik doe niets anders dan verbinden. Ik ben voortdurend draden aan het verbinden, op verschillende manieren. Er is niet één draad die de boventoon voert, ze zijn allemaal even belangrijk en nodig. Elke draad komt al verbindend op de juiste plek terecht. Tezamen maken deze kwetsbare draden een kunstwerk dat sterk en prachtig is.
De variatie in het eindproduct is enorm, maar de basis is altijd hetzelfde: elke draad kruist met een andere draad. Dat is wat houvast geeft. Het resultaat is sterk en duurzaam. De basis van een netwerk is verbinden. Door samen te werken ontstaat er gelijkwaardigheid. De kleur van de draad is de eigenheid die je meeneemt in deze verbinding. De kunst is om jezelf te zien als een draadje dat pas tot grote dingen in staat is, als het de verbinding met andere draden aangaat. Als de verbinding eenmaal tot stand is gebracht, is het de kunst om op je plek te blijven en daarmee blijvend een stukje eigenheid op te geven. Echter, de ervaring om onderdeel uit te maken van een prachtig, krachtig netwerk geeft gezamenlijke trots en passie en is de motivatie om het verbinden vol te houden.”
En die verbinding is keihard nodig, zeker in het tijdsbeeld waarin we los van elkaar geslagen lijken. Waarin het individu ten alle tijden lijkt te winnen voor het algemeen belang, moeten we deze verbinding weer opzoeken.
Het Nederland van nu is een dichtbevolkt gebied geworden. Het Koninkrijk der Nederlanden telt maar liefst 12 provincies met meer dan 18 miljoen inwoners. Een ander land toen Hugo de Groot de opdracht aannam in 1609 en in Delft zijn beroemde werk Mare Liberum (De vrije zee) schreef. Hierin verdedigde hij het principe dat de zee ‘van iedereen’ is. In het werk legde De Groot de grondslag voor het moderne natuur- en volkenrecht. En uiteindelijk diende dit werk ter inspiratie voor het opstellen van de verklaring van de universele rechten van de mens. Één van de belangrijkste artikelen daar uit is Artikel 1.
Voor mij persoonlijk betekent dit artikel de wijze waarop ik mijn ambt vervul. Het staat voor mijn geloof en overtuiging in de Nederlandse samenleving. Een samenleving waarin we met elkaar het beste proberen te doen. Dat wat goed is voor iedereen. Ik ben opgegroeid in Nederland, een vrij land. Ik heb alle kansen gekregen om me maatschappelijk breed te oriënteren. Ik heb kennis mogen nemen van wat er op cultureel gebied wereldwijd gebeurt en wat er op deze wereld te beleven valt. Dat maakt dat ik een breed wereldbeeld heb kunnen ontwikkelen waarin ook andere opvattingen naast die van mezelf passen.
En nogmaals; dat is nodig. Zeker vandaag. Tijdens mijn nieuwjaarstoespraak vertelde ik het al; ‘Het komt goed, niet vanzelf, maar het komt goed’. Ons land wordt op dit moment geconfronteerd met allerlei uitdagingen waarbij soms de juiste verhoudingen ver te zoeken zijn. Artikel 1 van onze grondwet is wat mij betreft de basis, het fundament waarop onze samenleving is gebouwd, maar als het lege woorden blijven, stelt het niet zoveel voor. Er zijn mensen nodig die inhoud geven aan dit artikel. En soms zeggen daden of beelden meer dan woorden. Daarom is het goed dat de motie is omarmd door de Provinciale Staten.
Sindsdien is er gezocht naar de juiste manier om dit principe een blijvende plaats te geven in en rond ons provinciehuis. Door de ingrijpende verbouwing van dit deel van het provinciehuis én de coronaperiode heeft het even op zich laten wachten. Door de ingrijpende verbouwing aan het bestuursgebouw moest er een nieuwe oplossing komen. Na zorgvuldige afweging is gekozen voor een prominente plek naast de hoofdingang. Niet zomaar een tekst op een muur, maar een bewuste keuze voor zichtbaarheid en blijvende herinnering.
Vandaag onthullen we deze kunstuiting, maar daarmee stopt onze opdracht niet. Het is aan ons allemaal (bestuurders, ambtenaren, inwoners) om de waarden van Artikel 1 te borgen. Gelijkwaardigheid, respect en inclusie vragen om voortdurende aandacht en actie, vooral in het tijdsbeeld waarin we nu leven. Met 80 jaar vrijheid op ons grondgebied en de dreiging om ons heen is het nu het moment om meer en meer te koesteren wat we hebben. De rijkdom ervan op waarde te schatten en tegelijkertijd te beseffen dat vrijheid en gelijkheid werkwoorden zijn. Ik reken op jullie en daag je uit om niet alleen vandaag stil te staan bij Artikel 1, maar om het elke dag opnieuw op waarde te schatten en uit te dragen. Want een rechtstaat bestaat niet op papier, maar leeft in hoe wij met elkaar zien en met elkaar omgaan.