Nieuwjaarstoespraak 2026

Excellenties, aanwezige leden van de Eerste en Tweede Kamer en van de Dienst Koninklijk Huis, zeer geachte gasten, dames en heren, vrienden van Zuid-Holland,

Heel hartelijk welkom bij de nieuwjaarsbijeenkomst van onze provincie. Het is een cadeau om te zien hoeveel mensen er vandaag zijn gekomen. Zeker gezien de verplaatsing van de receptie door het winterse weer van vorige week. Dank voor uw flexibiliteit. Laten we even stilstaan bij de mensen die werkzaam zijn in het openbaar vervoer en uiteraard in de buitendienst, en die zo hard gewerkt hebben om alle wegen begaanbaar te houden en mensen van A naar B te laten komen, want deze toppers hebben echt overuren gedraaid. Een groot applaus voor hen!

Uiteindelijk gaat alles om mensen. Een bijzonder welkom ook aan de aanwezige bewindspersonen en leden van Eerste en Tweede Kamer. En ook een warm welkom aan de ambassadeurs en diplomaten die vandaag aanwezig zijn. Door de techniek kunt u deze toespraak volgen in 44 talen. Onze provincie hecht aan goede banden met de rest van de wereld. Door het jaar heen spreek ik met de ambassadeurs en het is goed om te zien dat u vandaag met zovelen bent gekomen.

Ik wens al onze gasten, hun naasten en de miljoenen Zuid-Hollanders een geweldig 2026 toe. Een jaar waarin we elkaar zien en samenwerken aan een mooi en welvarend Zuid-Holland. Waarin het u en uw naasten goed gaat zowel privé als zakelijk. Ik hoop dat u een mooie jaarwisseling hebt gehad.

Vanaf deze plek wil ik mijn afschuw uitspreken over de ongeregeldheden, schade en agressie tegen hulpverleners die in ons land en provincie hebben plaatsgevonden. Meerdere gewonden onder de hulpdiensten, inzet van honderden ME’ers, ruim 4.000 uitrukken van de brandweer, 250 aanhoudingen, het verlies van de Vondelkerk. Alles bij elkaar is het te bizar voor woorden. Dit gedrag heeft niets te maken met het vieren van een feest en vraagt om een structurele aanpak. Ik wil mijn waardering uitspreken voor de Zuid-Hollandse burgemeesters en voor de hulpdiensten die het afgelopen jaar actief er waren voor onze veiligheid, specifiek tijdens oud en nieuw. Graag uw applaus.

Daarnaast wil ik stilstaan bij de vreselijke tragedie die zich tijdens oud en nieuw voltrok in het Zwitserse Crans-Montana. Zo’n 40 jongeren lieten het leven tijdens een cafébrand en meer dan 100 zijn ernstig gewond. Ten overstaan van de aanwezige en gewaardeerde Zwitserse ambassadeur, hare excellentie mevrouw Corinne Cicéron Bühler, wil ik mijn diepste medeleven uitspreken. We leven oprecht mee.

Dames en heren, zojuist zag u een video. Over onze provincie. Over onze identiteit. Het is geen film die af is, maar juist een aanzet en uitnodiging aan u allen om mee te denken en mee te doen om komend jaar Zuid-Holland meer identiteit, meer smoel te geven.

We zijn een provincie met vele gezichten, met 4 miljoen inwoners, 50 gemeenten en 7 waterschappen. Van dorp en platteland tot metropool. We zijn de meest innovatieve provincie van Nederland. Wij dragen 22 procent bij aan het nationale inkomen. Dat was ooit 25 procent. Dat verschil is geen drama, maar het is wel een serieus signaal. Een signaal dat dingen niet vanzelf gaan. Dat zelfs een sterke motor af en toe hapert. En dat, als je het negeert, je op een dag langs de kant van de weg staat te kijken hoe anderen doorrijden. En daar zal heel Nederland de gevolgen van ondervinden. We hebben hier economische clusters van wereldklasse

De havens en maritieme industrie, de glastuinbouw, Life sciences & Health, hightech maakindustrie, quantum en biotechnologie, ruimtevaart en onze bollenstreek.

Om maar eens wat te noemen en zonder enige overdrijving; we doen het goed. Maar we presenteren ons nog te vaak als losse onderdelen. Sterk afzonderlijk, minder sterk samen. En juist daar hebben we kansen te grijpen. Voor investeringen, voor werkgelegenheid, voor onze strategische positie en uiteindelijk voor brede welvaart. Niet alleen in Nederland, maar ver daarbuiten. En afgezien van economie en innovatie, is er zoveel meer in onze provincie. Op het gebied van cultuur, natuur, historie, vrijwilligerswerk en ander mensenwerk. Daarom begon ik vandaag met deze video. Niet om een nieuw verhaal te introduceren, maar om ons verhaal te versterken. Van losse parels naar één mooie ketting. Want samenhang is in deze tijd geen luxe meer. Het is een randvoorwaarde voor economische kracht én maatschappelijke veerkracht.

Dames en heren,

Zojuist klonk: A Brand New Day, uit de musical The Wiz. Een nieuwe dag. Een nieuw jaar. En wat een kans? Niet om opnieuw te beginnen, dat doen we wat mij betreft juist iets te vaak, maar om te kijken of we samen nog de goede kant op bewegen. Elk jaar trekken we een lijn, tussen wat was en wat komt. En die lijn vieren we uitbundig met oliebollen en champagne. Maar het leven laat zich niet  strak afbakenen. Misschien geldt dat ook voor onze samenleving. Want hoe vaak tekenen we lijnen? Tussen stad en platteland, tussen overheid en inwoner. Tussen bestuur en politiek. Tussen ‘wij’ en ‘zij’.

Maar wat nou als we die lijnen niet zien als scheidslijnen maar als lasnaden? Een lasnaad verdeelt niet. Hij verbindt, hij is zichtbaar. Soms wat grof, soms perfect gelukt. Maar altijd sterk. Juist dáár waar spanning zit, ontstaat kracht. Mits je vakmanschap toont natuurlijk. Een lasser weet, een goede verbinding ontstaat niet vanzelf. Je moet het materiaal kennen. Weten waar de spanning zit. En met aandacht werken.

Dit geldt voor besturen. Besturen is niet alleen overtuigen, maar vooral verbinden. Niet alleen spreken, maar luisteren. Niet alleen beleid maken, maar bouwen aan de samenleving. Aan gemeenschappen. Loskomen van het papier en je gezond verstand gebruiken. Hier in Zuid-Holland weten we wat vakmanschap is. In de havens, waar Nederland letterlijk aan elkaar wordt gelast. Met staal, energie, handel en met mensenhanden. Zuid-Holland is het kloppen hart van ons land. Maar ook het hart van samenwerking. Dat gaan we in 2026 veel meer laten zien als het aan mij ligt.

Dames en heren,

We hebben ons lang veilig gevoeld. Zoals Jaap de Hoop Scheffer zei: we zijn na de val van de muur in een strandstoel gaan zitten met het idee dat onze bescherming vanzelfsprekend en gegarandeerd was. En vooral, bijna gratis. Maar de rekening komt alsnog. Internationale ontwikkelingen raken ons. Ik moet met enige regelmaat denken aan oud-diplomaat Joseph Luns die in de jaren 50, 60 en 70 minister van Buitenlandse Zaken was. Hij zei: Nederland is een klein land en dus hebben we heel veel buitenland. En zo is het. Ook al hebben vele andere landen andere gewoonten, andere normen en waarden, een andere opstelling en soms zelfs een andere kijk op zaken als mensenrechten, we hebben ons tot die landen te verhouden. We ontkomen er niet aan. We verhouden ons tot een veranderende wereldorde en moeten daarbij goed op onze eigen zaak en onze strategische autonomie letten. In onze dorpen en steden, onze provincie, ons land en in Europa. Propaganda en nepnieuws maken daarbij van onze eigen inwoners potentieel nog wel het gevaarlijkste wapen én daarmee een grote bedreiging voor onze democratie en rechtsstaat.

We leven in een tijdperk van het recht van de sterkste, waarbij de meerderheid dicteert, wat voer is voor wereldwijde instabiliteit. Een opgeheven en verheven vinger vanuit Nederland is niet de oplossing. Intussen woedt op twee uur vliegen een keiharde oorlog en zijn gevolgen van een hybride oorlog hier merkbaar. Veiligheid is onlosmakelijk verbonden met welvaart. Het is een randvoorwaarde. Welvaart gaat over bestaanszekerheid, veiligheid over de zekerheid van het bestaan.

Ondanks verschuivende panelen in de wereldorde, ondanks een andere verhouding tussen de Verenigde Staten en Europa, ondanks de verschillen die we ervaren met China, we hebben ons tot hen te verhouden. Altijd in verbinding. Diplomatie is geen luxe maar noodzaak. Ook hier geldt, samenwerken is mensenwerk. Maar graag vanuit autonomie en eigen kracht.

Dames en heren, het rapport van Peter Wennink waarschuwt ons dat Nederland zonder forse investeringen tot aan 2035 structureel achterop dreigt te raken. Er is een investering van 187 miljard euro nodig voor structurele economische groei van minstens 1,5% per jaar. We moeten investeren in weerbaarheid. Defensie gaat niet alleen over wapens, het gaat over drinkwater, energiezekerheid, infrastructuur en digitale veiligheid. En over maatschappelijke voorbereiding. Goed geïnformeerde inwoners raken minder snel in paniek. Overschat de overheid niet maar onderschat de samenleving zeker niet.

Onze democratie staat onder druk. Niet omdat mensen onverschillig zijn. Maar omdat het gesprek verhardt, alles wordt voor of tegen. Schuld en boete krijgen voorrang boven vergeving en genade. De afrekencultuur wint aan terrein. De onderbuik wordt rijkelijk gevoed terwijl het hoofd en hart hongerig blijven. Wie denkt dat kennis duur is, weet niet wat onwetendheid ons kost. 80 jaar vrijheid hebben we in 2025 uitbundig gevierd. Maar we hebben ook gedacht aan dat wat het ons heeft gekost. Mens zijn vraagt om inleving in anderen, om zelfbeheersing. Beschaving betekent niet dat de sterkste altijd maar wint.

Zoals bijvoorbeeld bij femicide, het doden van vrouwen omdat ze vrouw zijn. Het blijft een ontluisterende realiteit, zowel op mondiaal als nationaal niveau. Bijna 50.000 slachtoffers per jaar. In Nederland alleen al werden in 2024 44 vrouwen vermoord. En dat aantal blijft groeien. We moeten ons, en ik richt me in het bijzonder tot alle mannen, daar fel tegen uitspreken, tegen elke vorm van geweld tegen vrouwen.

Beschaving betekent dat de sterkste zijn kracht inzet ten behoeve van iemand die dat goed kan gebruiken. Dat geldt ook voor de democratie. En dat geldt in de alle breedte voor mens zijn. Verlichting en vrijheid staan niet tegenover geloof of overtuiging. Er zit ruimte tussen. Ruimte voor nuance, voor dialoog.

En voor wederkerigheid. We hebben te vaak een oplossing voordat we überhaupt weten wat er echt speelt. Democratie wint wat mij betreft pas in een samenleving die waarden gedreven is. In het herstellen van die wederkerigheid. Joodse Nederlanders of Gaza-demonstranten vragen allen bovenal om menselijkheid. How do we get more love into the system? Dat is geen zachte vraag. Dat is een keiharde, strategische en noodzakelijke vraag.

Dames en heren, als het gaat om politiek, weet ik niet hoe het met u zit. Maar ik begin steeds minder te krijgen met politieke partijen en steeds meer met individuele, constructieve en bevlogen politici. Zo is het ooit bedoeld door Thorbecke. Politieke partijen en fracties zijn als zodanig niet opgenomen in de wet. Gekozen volksvertegenwoordigers die zonder last en ruggespraak hun werk doen namens de inwoners wel. Dat aspect wordt ondergesneeuwd in de huidige verdeelde politiek. Ik ben ervan overtuigd dat het uiteindelijk de mensen zijn, de ware bruggenbouwers, die ons land verder brengen.

Het binnenlands bestuur en onze rechtsstaat vragen om een nieuwe houding van heel politiek Den Haag. Het gaat om de manier waarop wordt omgegaan met mensen en met gemeenten, provincies en waterschappen, waar veel van te leren valt. Kijk naar het decentrale collegiale bestuur, naar coalities die een brede verscheidenheid aan partijen verbinden. Ik heb wat tips voor het andere Den Haag. Laten we, net zoals bij het decentraal bestuur, stoppen met tussentijdse verkiezingen zodra een coalitie het niet volhoudt. En als dat toch wordt ingevoerd, verruim dan de regeertermijn naar zes jaar. Dan verdubbelen we de effectieve regeerperiode. Want verkiezingen lijken de laatste jaren een doel op zich, terwijl het zou moeten gaan om het dienen van ons land.

En als we toch bezig zijn over onze rechtsstaat; we zien te vaak gebeuren dat wat we niet willen. Bedreigingen, intimidatie, en een verharding in de omgang met lokale en provinciale politici en bestuurders, maar ook met hulpdiensten, rechters en journalisten. Dat vraagt om bescherming. Om respect en om veel meer menselijkheid.

Is het allemaal kommer en kwel? Nee, het is vandaag a brand new day. Zuid-Holland staat klaar om met het nieuwe kabinet verantwoordelijkheid te nemen voor de grote opgaven van deze tijd. Wij hebben laten zien dat we resultaten kunnen boeken. Van stikstofreductie en natuurherstel tot investeringen in waterkwaliteit, infrastructuur en woningbouw. Maar er is meer nodig. De Rotterdamse haven en al onze andere topsectoren vormen de motor van onze economie én de sleutel tot de energietransitie. Die motor heeft groot onderhoud nodig.

We moeten scherpe keuzes maken in een landschap dat kampt met soms te veel en soms te weinig water, met verzilting, bodemdaling en een tekort aan zoet water. Deze ontwikkelingen hebben invloed op hoe we onze ruimte gebruiken, terwijl technologie deze uitdagingen niet snel genoeg bijhoudt. Welk perspectief bieden we de Bollenstreek in deze context? Wat betekent dit voor de 250.000 woningen die moeten komen in onze provincie? We vragen om een realistisch beleid en bijbehorende middelen, met een sterke rol voor onze gemeenten en waterschappen. Samen moeten we nieuwe oplossingen gaan vinden. Maar… in Zuid-Holland kunnen we dat!

Mobiliteit verdient versnelling, de Oude Lijn is met de €2 miljard ongeveer de meest renderende infrastructurele investering in Nederland. Die moet in het regeerakkoord staan! En wij pleiten voor een Nationaal Programma New Towns, naar analogie van het programma Leefbaarheid en Veiligheid, om gemeenten als Zoetermeer, Capelle aan den IJssel en Nissewaard de toekomst te geven die hen zo’n 50-60 jaar geleden is beloofd toen ze op verzoek van het Rijk grootschalig gingen ontwikkelen.

Zuid-Holland is niet alleen een provincie, maar vooral een partner in het waarmaken van dergelijke ambities, of het nu gaat om het bovengenoemde of om een bijdrage aan de broodnodige versterking van defensie.

Ondanks de komende gemeenteraadsverkiezingen, moeten we vooral elkaar kennen en beschermen. Zeker wanneer het erop aankomt. Deze tijd vraagt om drastische maatregelen. En we zijn dat niet meer gewend.

Maar het niet doen brengt de toekomst van onze kinderen in gevaar. Dat is wat mij drijft om bestuurders, politici en instituties te blijven steunen wanneer zij moeilijke keuzes maken. Niet omdat die keuzes altijd zo populair zijn. Maar omdat ze keihard nodig zijn. Dat heet leiderschap. In dit tijdsgewricht waarin we in Europa, in ons land en in onze provincie krachtig moeten samenwerken aan hetzelfde doel, kunnen we ons helemaal geen onderling gedoe veroorloven, noch in de politieke arena’s, noch tussen overheden en ook niet in het bedrijfsleven of bij onze kennisinstellingen. Sterker nog: we horen bij elkaar en hebben elkaar nodig.

Laat me afsluiten zoals ik begonnen ben; bij de mensen. Want uiteindelijk draait daar het daarom. Zoals onze provinciedichter het zo treffend zei. Zuid-Holland is een krachtenveld. Van akkerbouwers tot bruggenbouwers. Van mantelzorgers tot toezichthouders. Van makers, doeners en dromers tot vrijwilligers en docenten. Zij zijn de schouders waarop Zuid-Holland staat.

En daarom wil ik vandaag ‘A Brand New Day’ ook vormgeven met een nieuwe traditie. Een jaarlijks terugkerende waarderingsprijs die bijdraagt aan saamhorigheid en onze identiteit: de Zuid-Hollander van het Jaar. Een prijs voor een persoon of organisatie die zich met hart en ziel inzet voor onze Zuid-Hollandse samenleving. Ik wil iedereen oproepen om voor de Zuid-Hollander van het jaar 2026 onderbouwde nominaties bij me aan te dragen. Zodat ik volgend jaar voor de tweede keer deze waarderingsprijs kan uitreiken aan iemand die dat, net als nu, echt verdient.

Want ik heb de eer om nu voor de eerste keer de Zuid-Hollander van het jaar bekend te maken. Het betreft deze keer niet één persoon, maar een beroepsgroep. Mensen die het zeker niet makkelijk hebben, soms bedreigd of beledigd worden, die voor dag en dauw klaarstaan en die onze provincie letterlijk aan elkaar verbindt. Ze zorgen voor contact in tijden van eenzaamheid. Ze verbinden stad en dorp. En alles daartussen in. Zonder hen zou de samenleving voor velen letterlijk stil komen te staan.

Graag uw groot applaus voor de Zuid-Hollander van het jaar 2025:

De buschauffeur! Graag vraag ik buschauffeurs vanuit Qbuzz op het podium om deze prestigieuze waarderingsprijs namens alle collega’s in ontvangst te nemen: Vanuit Katwijk: Kelly Urrea en Gijs Roest. Vanuit Leiden: Vireen Jagram, Vanuit Lisse: Kitty Bouwmeester. Vanuit Alphen ad Rijn: Arjen Philipse. Vanuit Gouda: Axel de Vrijer. Vanuit Krimpen ad IJssel: Peter Bruijnzeels.

Dames en heren,

We zijn de grootste en meest toonaangevende provincie van ons land, we zijn op vrijwel alle vlakken de motor van ons land. Wij staan, samen met bijna 4 miljoen andere Zuid-Hollanders, aan de lat om er het beste van te maken. Elke brand new day hebben we een kans om het juiste te doen.

Ik wens u toe, in de raadszaal, in de bedrijfskantine, aan de keukentafel, in de wijk, en in het overleg met Den Haag, dat u blijft werken aan dat vakmanschap. Met het geduld van een ambachtsman of vrouw. Met de blik van een visionair. En met het hart van een verbinder. Zodat later niet de scheidslijnen worden herinnerd, maar juist die sterke lasnaden die ons bijeenhielden.

Ik wens u een mooi jaar vol samenwerking, vol veerkracht en onderling vertrouwen. Dank u wel!